09 novembre 2009
Jornada de la bravetat
Divendre 13 de novembre serà la jornada internacionala de la bravetat. Los potents son pregats d'èstre braves amb los que son mai febles.
08 novembre 2009
Donar la man
Vaquí una bafolha qu'ai mandada a la Setmana (lo jornal) :
Dins l’edicion de l’endeman del passacarrièra de Carcassona, demandavetz : « Quinas accions pensatz que serián necessàrias ara ? ». La question çaquela la podèm pas destacar d’una autra : « De qué volèm ? ».
Lo triste debat sus l’identitat nacionala francesa nos rapèla la clarvesença de Robert Lafont quant escrivia qu’avia paur « que la fin de França – totei lei Nacions-Estats son mortals - se faguèsse pas sens una recession de çò que li demòrra de democràcia, sens que se rebussèsse en percebènt sa fin » (« Entre dos milenaris » p 31 – IEO Edicions – 2009). D’efièch, cal gaire de temps per se mainar qu’aquela famosa identitat nacionala es pas mai qu'una trèva qu’es a perdre tota consisténcia : un repapiatge bufèc sus l'istòria, un territòri que las termièras s’escafan, e la certituda qu’ara lo destin de cadun es endacòm mai, amb Euròpa e la resta del monde. A la fin çaquela, lor resta totjorn aumens un argument : çò que definís l’identitat francesa es… La lenga francesa, de segur ! Aquò te plega la discuta d’un biais quitament magic, e alara nos resta pus que d’escotar, un còp de mai, la sansònha dels encensaires del monolingüisme.
Aquí lo verolh ultime del nacionalisme francimand. Se lo volèm copar, de segur que se devèm aligar amb las autras « lengas de França ». Pasmens devèm anar mai luènh, pr’amor la cresença tarrible que combatèm es que, per èstre digne d'èstre ciutadan, cal abandonar sa cultura. E doncas serà necite que donem tamben la man a las autras lengas, las que son dins la talvèra amb nosautres : las lengas de l’imigracion. O sabi plan qu’aquela idèia ne rebuta mai d’un, pr’aquò se volèm faire de la nòstra lenga una lenga d’avenir, podèm pas qu’èstre coërents duscas a la fin : cal que cada jovent, que sià occitan, cabile, breton o bambarà, pòsca accedir a sa cultura per fins d’ i causir liurament çò que li fa mestièr per se construire, sens que l’Estat o causisca per el.
02 novembre 2009
Lo debatàs
05 juillet 2009
Apprends l'occitan !
Dins una letra qu'es estada publicada dins La Setmana, Jaume Còsta plaideja per una vision mai dinamica de l'aprentissatge de l'occitan. Desvolopa son vejaire aicí : "Lo jorn que podrem prepausar un racònte federator, que done enveja au monde de se dire 'tè, ieu tanben vòli faire partida d'aqueu moviment, perqué me parla, perqué es cool, perqué ai enveja d'estre identificat coma membre d'aquela comunautat' e non pas 'voli aprene l'occitan perqué es la lenga de meis aujous, perqué es important que si perde pas', aurem ganhat quicom..."
De segur que servís de ren de dire a un jovent : te cal aprenne l'occitan qu'es la lenga del pepin (mai que mai quand lo quite pepin se'n fot). Alara cal trapar quicòm mai : aprene l'occitan te farà sortir del tropèl, aquò te donarà lo nhac...
E perqué pas ?
.
12 juin 2009
Sicre encara !
Ai mandat un messatge a la Setmana fa quinze jorns e, quina suspresa, me l'an publicat e mai m'an coregidas las fautas ! Lo vos balhi, es encara sus Sicre (li vau benlèu dubrir una seccion especiala...) :
Dins la Setmana del 28 de mai, Claudi Sicre nos balhava de qué soscar en citar lo paure Meschonnic : « Son las òbras que son mairalas e non pas las lengas » o encara melhor : « Son las òbras que fan las lengas e non pas las lengas que fan las òbras ». Atal, los escrivans poirián quitament crear lo mond a despart de ren. Benlèu qu’eles meteisses an cap de maire ? Ça que la, o sabèm plan que la causida que faguèron Bodon, Delpastre o Roqueta d’escriure en lenga occitana es anteriora a lor òbra, e mai se poiriá dire qu’es creatritz de lor òbra. Per cadun foguèt una causida del sens prigond, tant coma la de Pagnol e Giono d’escriure en francés. Una causida politica, òc-ben.
De segur, amb aquel discors segon lo qual la lenga dèu èstre « despolitizada », fasèm pas que tornar trobar un leitmotiv de Claudi Sicre, fisèl a Castan : lo problèma de las lengas minorizadas seriá un problèma cultural sens cap de ligam amb lo contèxte politic. Aquí un agantacolhon dels bèls, que d’autres (e de començar amb lo felibrige) s’i faguèron prenne fòrça longtemps a. Los centralistas espèran pas qu’aquò, que renonciem al combat, e s’enràbian quand lo sicut tòrna sus l’empont del desbat public.
Solide que la déclaracion sus los devèrs devers las lengas (http://www.declaration-langues-langage.net/) de Meschonnic, que Sicre ne parla dins son article, es un brave momenton de filosofia. Pasmens al nivèl juridic val pas gaire. Ara es aquò que nos fa mestièr : de dreches, de començar amb lo que los nòstres enfants aprengan la nòstra lenga. E un drech, aquò totjorn se conquista dins la lucha politica... Siá capitam, e la lenga occitana aurà encara d’escrivans. Siá fracassam, e totas las obras dels Bodon, Delpastre o Roqueta seràn per ela coma de medalhas sul pitre d’un mòrt.
Paura lenga...
08 avril 2009
Ardecha, Ardecha...
Los ardechés an la lor chançon, sus l'aire dau "Se canta", que se dis "Ardecha". Aquela chançon es un pauc ninèta, una mena d'imne a la glòria de las especialitats culinàrias dau despartament. Rai d'aquò ! La magèr part daus ardechés la sabon, lor agrada de la chantar que, sovent, es la sola escasença que lor resta de parlar la lenga.
Dins la annadas setanta, quauqu'un ne faguèt una varianta mai combativa. Vaqui las doas versions :
(Refran)
Ardecha, Ardecha,
Marvelhós païs
S’as pas vist Ardecha
As jamai ren vist
Dessus la montanha Vèrs Cruas e vèrs Meissa
Lo solèu totjorn Nos van bastir
Li leva l’aiganha Una centralassa
Ben avant miègjorn Nos faràn rostir
La Volana, L’Ardecha L'estiu, la toristalha
L’Oveza surtot Nos ven visitar
S’es pas tròp secha Chaucha nòstra palha
Fai lo sepenton Nos pòt pus quitar
Per faire la biaça Per ganhar sa vida
Li a de bon fotjon Per parlar d'argent
La bona fogassa Anem a la Vila
Se fai a Vernós Qu'es sovent ben luènh
Avèm la calhèta Lo vin e las persjas
Mai de bons gratons Se vendon pas ben
La crica jaunèta E mangem de mèrda
E lo picòdon Que sem europencs
Avèm de montanhas Avèm de montanhas
Que tochan lo ciau Onte i a pus dengun
E de vèrdas planas E nòstra campanha
Per los bons tropèus L'achapta mai d'un
Avèm de chastanhas Crotz dau cementèri
Grossas coma d’uòus Monuments aus mòrts
E de bònas vinhas Nos parlatz d'empèris
Que fan l’òme nòu Nòstre fotut sort
Avèm de rièras Totas las usinas
Plenas de peissons En tren de sarrar
Que chanton dins l’aiga Lo trauc de las minas
La nèit mai lo jorn Nos l'an barrat
Avèm la fialeuse Los qu'anèm querre
Que bat los cocons Per nos ajudar
E la fabriqueuse Lo prefet, lo mère
Per lis amoèiros E lo deputat !
31 mars 2009
Aurian votat FN
Avetz vist la trobalha dels publicitaris del FN ? Jaurès auria votat FN :
Benlèu que conoissetz pas las autras afichas de la campanha, sus lo tèma "fasem parlar los mòrts". En "davant-primièra" La Cabra e lo Lop las vos presentam :
Bon, pareis que los Shadoks son pas vertadièrament de personatges istorics, e mai que la Bardot es pas vertadierament mòrta. Aquò's pas tant grèu, qu'es un concèpte de publicitari !
21 mars 2009
Lo francés : quant de mots ?
Del 16 al 23 de març se debana la setmana de la lenga francesa. Ongam an causit de balhar al public detz mots que fagan veire la capacitat del francés d’exprimir l’avenidor. Aquestes "mots per doman" son : ailleurs, capteur, clair de Terre, clic, compatible, désirer, génome, pérenne, transformer, vision.
Vesem aicí que la lenga francesa es un produch de mal vendre qu’acara un problèma d’imatge, puèi qu'a besonh de publicitat, d’una brava campanha marketing per faire plan encapar al monde qu’es pas una lenga endarrieira, pas capabla d’exprimir que d’idèias vielhassas (un patés, qué !), mas una lenga que val còp de contunhar de parlar al sègle XXI. Vaqui doncas lo francés fòrçat de provar sa modernitat coma quina lenga minorizada que siá... I a de que s'escacalassar !
Per balhar un còp de man a nòstres amics burocratas del ministèri de la cultura que se carpinhan dins lor canton e los ajudar de se dobrir al monde que ven, lor prepausam d’apprendre un bocin d’occitan. De començar ambe detz mots per soscar : vergonha, capbordisa, caganha, cagada, amarum, espelida, reviscolar, convivéncia, amor, estelum.
(sus una idèia raubada a Bojaron...)
http://www.semainelf.culture.fr/
http://www.liberation.fr/culture/0101554784-la-langue-francaise-a-dix-mots
10 mars 2009
Lenga, poder e libertat
« Lo ròtle de l’escòla es de balhar de poder lingüistic al maximum de mainatges ; valent a dire dins la lenga del poder : lo francès. » [1]
Aquela senténcia d’Alain Bentolila, lingüista oficial de l’Estat francés, teorician de l’illetrisme, condamna tot ensag d’ensenhament per immersion. Es interessanta pr’amor es un bon resumit de la pensadassa jacobina prigonda. Lo monoligüisme salvarà l’ascensor social !
Lenga e poder… D’unas lengas son estadas privadas de poder per l’istòria. Per Bentolila, es mai qu’una manca de visibilitat sociala e politica, es quitament una impòtença de complir çò exigit per una lenga moderna :
« L’istòria las aguèsse sollicitadas, probable que serian estadas capables de fargar los mots e las estructuras per ensenhar, dire lo drech, explicar un fenomèn natural. Mas l’istòria las marginalizèt ; l’istòria limitèt lors territòris. Aquelas lengas minorizadas, coma o fan totas las lengas, respondèron d’un biais pertinent als besonhs de comunicacion que lor eran adreçats : a besonhs estreches, mejans lingüistics estreches. » [2]
Las lengas minorizadas serian de lengas que se pòdon aital calificar d’andicapadas. Foguèron victimas d’una mena de traumatisma impossible de reparar : an pas accedit al poder. A causa d’aquela pèca fatala, son de lengas que son mòrtas per anticipacion. Las ensenhar als mainatges seria coma los condamnar, puèi que çò important es de parlar la lenga del poder.
L’avètz comprès, segon Bentolila, la lenga servís de dominar e (mas aquò, pichòts conilhs, es enebit d’o dire) d’èstre dominat. La cal mestrejar per donar òrdre, mai sovent per executar. Aquí doncas lo ròtle de l’escòla : ensenhar la lenga del poder/de l’obesissença.
E pasmens, malgrat la seuna impotença, la lenga nòstra es encara a viure… Malgrat la condemnacion d’una istòria escricha pels vencedors, es pas encara crebada. Tot aquò perque una lenga parla tamben de libertat. Lo senher Bentitola s’engana perque una lenga es mai que de poder, es tamben de literatura. La literatura, lo quicomet que servís pas de ren, que balha ges de poder, mas que fa mestier per alenar, fòrça mai que lo poder.
« Còstasolana esperava los perdigalhs e aquò es la mòrt que venguèt. E la mòrt qu'èra per los perdigalhs serviguèt per el. E los perdigalhs que devián èsser freges a l'uòlh neblat a l'ora que lo solelh trascòla, a nuòch èran encara cauds e vius, e son sang que deviá enrogir las pèiras blavas del gravàs èra encara escondut dins la tenèbra de sas venas e corrissiá jos la pèl a cada còp premsat d'aqueles còrs sarrats coma de ponhs de colèra. Mas las pèiras aguèron sa part de sang roge, lo de Còstasolana, perdequ'èra dich e escrich qu'a aquei jorn lo sacrifici del sang se deviá complir per aquel luòc desèrt de nòstra tèrra jos un cèl morent, e l'alen d'un vent que n'a vist d'autres. Còstasolana vogèt sus lo gravàs tota la calor de sas venas, son sang vengut de l'escuresina del siu còr e coma susprés de tant de lusor e de tant d'espandida rajava doçament sus los ròcs e serpatejava coma un que sap pas ont vai. » (Max Roqueta – La mòrt de Còstasolana – la seguida aicí, mercés la Mela)
Còstasolana esperava los perdigalhs e aquò es la mòrt que venguèt… Eran totjorn vidents los perdigalhs despoderosses a l'ora que lo cassaire poderós s'espetava lo morre. De matin, degun pòt pas preveire cossí s’acabarà la jornada. E qui pòt èstre tant ufanós per pretendre conóisser çò que seran vengudas la lenga francesa e la lenga occitana, al ser d’aqueste sègle ?
04 février 2009
La sang
Fa pas gaire, un dissabte de vèspre, la television publica (laïca e obligatòria) nos passèt la pèça "Fanny" de Pagnol, sanctificada per la Comedie Française, amb un detalh que ne faguèt la publicitat : los comedians jogavan sens accent, o puslèu amb l'accent francés official.
Una panholada despanholizada ! Lo Nouvel observateur nos explicava que la meteira en scèna Irène Bonnaud avia vòlgut "desencombrar la pèça de son excès d'alh" per dire de ne metre en valor "l'universalitat". "La mission de la Comédie Française es de desmostrar que Fanny es pas una pèça del pintoresc de pacotilha, mas una demest las òbras mai bèlas del repertòri francès" çò declarèt.
Pagnol se joguèsse sens l'accent, vos diriai que me'n foti un pauc. Ça que la, fa totjorn cagar que los intelectuals parisencs cresegan que per èstre universal cal èstre d'enlòc. E darrièr tot aquò, un còp de mai, lo mesprètz e encara lo mesprètz. Aquela putassa d'accent...
Vaqui çò que n'escriguèt Max Roqueta :
<< Que, se soscava, podriá pas mancar de finir per s'avisar de çò qu'es, en vertat, aquel famós "assent" : tot simplament, sus las mans de França, lo sang d'una lenga escanada. D'un pòble, donc, escanat. Lo sang espandit sus la lenga pròpia quand a son pòble i an fach delembrar la lenga. Coma la taca, sus la bèla man de Lady MacBeth. A vautres vos sosvengue "Los perfums tòtes d'Arabia, l'Ocean tot dau grand neptuna, bastarián pas per avalir aquela pichòta taca..." >> (las canas de Midàs - Verd Paradís V)
