30 septembre 2008
L’occitan, un brave pastís !
Per tot un cadun es pas de bon comprene çò qu’es la lenga nòstra e çò qu’es la seuna plaça dins nòstra societat. Lo francès aquò se ten del troç, mas l’occitan es quicòm mai : lenga d’òc, lengas d’òc, lengadocian, provençal… Ne vaqui una limonada, òm i compren pas ren ! Urosament, mercès a Google se pòt lèu trobar un siti « tot public » que t’explica tot sus la lenga. Coma lo siti Provence web, que ne vos balhi un extrach :
« Menado long dóu siècle pèr de grands escrivan (D'Arbaud, Delavouèt, Galtier, Bec, Bayle, Courty, etc.), pèr de mouvamen atiéu (L'Astrado, L'Unioun Prouvençalo, Lou Felibrige, Parlaren, CREO, etc.), pèr l'estacamen di Prouvençau, la pratico de la lengo (que soun passa i pichot es esta tanca pèr l'escolo franceso) s'es mantengudo. Ausissès gaire parla prouvençau en publi perqué es acantouna dins li relacioun famihiero. Mai vuei lou poudès legi un pau de-pertout en Prouvènço, l'ausi à la TV, etc. Mant uno revisto, de cantaire (tambèn de rap, coume Massilia Sound System), d'escolo e de prougramo divers servon pièi un plaço pèr la lengo d'o de Prouvènço. »
Se legissetz pas la grafia mistralenca, i a tamben la revirada en francés :
« Portée au cours du siècle par de grands écrivains (D'Arbaud, Delavouèt, Galtier, Bec, Bayle, Courty, etc.), par des mouvements actifs (L'Astrado, L'Unioun Prouvençalo, Lou Felibrige, Parlaren, CREO, etc.), par l'attachement des Provençaux, la pratique de la langue (dont la transmission aux enfants a été bloquée par l'école française) a été maintenue. Si l'on entend peu le provençal en public, c'est qu'il est réservé aux connivences familières. Mais on peut aujourd'hui le lire un peu partout en Provence, l'entendre à la télévision, etc. Des nombreuses revues, des chanteurs (y compris de rap comme Massilia Sound System), des écoles et des programmes divers font désormais une place à la langue d'oc de Provence. »
Aaa… Es fòrça clar. Lo provençal es estat plan servat pels provençals. Se s’ausis pas gaire per carrièras es que se parla a l’ostal. Se pòt tamben ausir dins los mediàs, e tot e tot. De que se regaudir.
Se voletz anar mai luenh, Provence web vos balha la version en grafia classica. Malurosament, arribat aici, la causas se degalhan :
« En efèc, despuei la fin deis annadas seissanta (un pauc pus d'ora en Provença), lei dròlles de parents parla-occitan aprenon pas mai la lenga de sei parents. Es la consequéncia d'un lòng trabalh de devalorisacion sociala de la lenga menat despuei lo sègle XIXen per leis institucions francesas, mai tanben la consequéncia de la diminucion de la populacion rurala (majoritàriament parla-occitan fins qu'a uei), que se vei cada còp mai coma una minoritat que se deu integrar au monde dei vilas, en oblidant fins qu'a sa lenga pròpria. La television regionala presenta ren qu'una oreta en occitan cada setmana ("Vaquí" en Provença, "Viure al Pais" en Lengadòc). »
De qu’es aquel pastís, se pòdan pas endevenir ? E ieu qu’aviai comprès que Provença era lo païs meravilhós de la diglossia non-conflictuala… Macarèl, ara mancaria pus que nos parlen d’alienacion ! Compreni pus ren. Urosament, i a Google un còp de mai. Nos rend lo tèste en francès :
« En effet, l'ordre despuei DEIS annadas seissanta (a Pauco pus d'ora en Provence), lei dròlles parents parlementaire de l'occitan aprenon pas de Lenga mai sei parents. Est la conséquence d'une longue étude de devalorisacion sociale Lenga ce qui Ménat despuei jeter par XIXen institutions et français Leis, mai Tumb la conséquence de la diminution de la population rurale (majoritàriament parlementaire occitan nageoires qu'à UEI), qui VEI chaque POP-Maï qui manger un minoritat deu intégrer au monde dans les villes dei oblidant nageoires qu'à sa propre Lenga. La télévision régionale présente âgés de moins qu'un oreta dans chaque occitan SEMAINE ( "Slovaquie" en Provence, "Viure les pays" en Lengadòc). »
Aquò i es, ai enfin capitat tot : l’occitan es coma lo pop-còrn, se manja al parlament. Se lo vòles aprenne, pichòt dròlle que fa pas mai qu’una oreta, te cal doblidar pas las nadarèlas. La lenga ne podràs aver tamben en alucar la telé regionala eslovaca, que passa una emission que la dison « Vira lo païs ».
22 septembre 2008
L’abaissament coma tecnica pedagogica
Quand s’evocan los biais educatius que foguèron meses en plaça per fins de desrabar los « patois », podem pas que pensar al senhal, l’objecte que servia d’estigmatizar l’escolant qu’avia escapat una paraula dins sa lenga. En Occitania e en Catalonha, lo regent emplegava un simple tròç de fèrre o de fusta. Endacòm mai, lo daquòs podiá èstre mai significatiu : en Bretanha se penjavan d’esclòps copats al còl del fautiu, en Africa una bóstia de conserva comola de mèrda. Sovent, l’escolan se’n podia desliurar a condicion de delatar qualqu’un mai.
Dins aqueste sistèm pedagogic, regent, parent e mainatge avian cadun sa plaça.
Lo regent : abaissar per desrasigar
Lo regent ensenhava en primièr la vergonha de parlar. Dins lo sièu sistèm de pensada, la lenga del mainatge era quicòm d’obscèn, tan coma l’afeccion, la sensibilitat o lo sèxe. « Se passa coma se lo poder, representacion del Mèstre, aguèsse exigit qu’òm se desempacha, amb la lenga, de çò infantil, arcaïc, originari » [1]. Aital los mots tendres de la maire, las paraulas gratificantas del paire, venian de porcária. L’univers de l’enfança era escobilhat.
Es una mena de lavatge de cervèl. Los mots s’escanan dins lo gòrg. Sens mai de lenga per fargar lo pensament, l’èime s’encranca. L’ensenhament del francès pòt començar.
E se l’escolan estabosit d’umiliacion capita pas d’aprene ren, aumens se sauprà calar quand li caldrà obesir. Aquò pòt servir.
Lo parent : escafar la pèca
Cossi consentir que la seuna cultura siaga tant mespresada, cossi acceptar que son enfant ne patisca aital ? Es qu’ aquestes parents estimavan que sabian pas ren, que valian pas ren… Balhavan l’enfant a l’escòla perque lo vòlian salvar del lor mal : èstre sonqu’un païsant, un paure, un nègre. Sacrificar la lenga desliurarà lo pichon, çò cresian.
« Totòm vivèm una tension permanenta entre lo manten de nòstra identitat e la desirança de l’abandonar. La vergonha es ligada a l’irrupcion subta de la desirança d’abandonar la nòstra experiéncia del monde. » [2]
Lo mainatge : una desintegracion
« La vergonha es un sentiment escur que se viu mai que mai en silenci, s’alimenta d’esperel e s’enrasiga dins lo sentiment d’illegitimitat d’existir o d’existir dins la seuna diferencia. » [1]
« Es una mena de desintegracion. L’imatge qu’a lo subjècte d’esperel es desvariada, sas marcas tant espacialas que temporalas son perdudas, es sens memòria e sens avenidor. L’individú es remandat a una impoténcia radicala (a pas mai d’influéncia sus ren, pòt pas mai ren mestresar) qu’es de fach la traduccion mentala d’un esfondrament. » [2]
« Lo vergonhós sentís que sas fòrças l’abandonan, s’esfondra. Baissa lo cap e los uèlhs, ensaja d’evitar l’agach dels autres. Quand òm vergonheja, òm vòldria dire : "vòli pas ren, pòdi pas ren". » [2]
Solide que tot aquò se debanèt longtemps a. A l’ora d’ara, se coneis que pas ren es parrièr. L’escòla seria venguda un endrech ont l’experiença e l’identitat de cadun son respectadas, onte lo mainatge a lo drech de parlar e de se faire escotar… Pas mai de calibratge, pas mai d’envergonhatge. E puèi, tot un cadun pòt faire aprene l’occitan a son enfant, o sabem plan : suffís de demandar.
Notes :
[1] Cet obscur sentiment qu'est la honte - André Pollard
[2] « La Honte – Psychanayse d’un lien social » - Serge Tisseron (Dunod-1992) – p 3, p 15 et p 27.
08 septembre 2008
L’ors dins sa gàbia
« Dempuèi lo temps qu'avian doberta la pòrta, l’ors contunhava de virar dins la gàbia ». Aqueste pròverbi chinès m’a totjorn tocat. Se sentís que i a quicòm fòrça clar aqui dedins, que desclavar una sarralha basta pas per venir liure. Ça que la s’encapa pas plan per quina rason… Alara, perque sortises pas l’ors ?
Pòt pas mai veire la pòrta
Dempuèi lo temps que vira, sempre lo meteis camin, long de la grasilha d’un costat l’autre... Vei pas mai de pòrta, e vei pas mai de gàbia tampauc. Vira que viraràs, a virat lo sens.
Passa pus
Era un orson quand lo botèron dins la gàbia. Ara qu’a près quatre quintals, passa pus que lo morre.
Ten lo sindròma d’Estocòlm
Se sentís una responsabilitat de las grandas perque lo zoò emplega fòrça monde. E puèi, se i avia pas aquel zoò, consi farian los mainatges per conoisser las bèstias salvatgas ? Tot lo monde an besonh d’èl, se pòt pas enanar. L’ors a penjat lo retrach del director dessus sa palhassa.
Es vergonhós
Autres còps, era l’ors mai bèl de la montanha. L’estiu se solelhava, manjava de fedas e d’unes còps se chapava un pastorel. L’ivèrn se dormissia dins una tuna sèca e caudèta. A la prima las orsas li badavan, las prenia totas... Era lo rei ! Mas ara es plan acabat. Es vengut tot magre, son pèl es lord. Li limèron las arpas e los cròcs. Es una mitat d’ors. Pòt pas tornar al païs coma aquò.
Se sentís plan dins la gàbia
I a pas que los òmes que crèson que los orses siagan uroses dins la montanha ! Ailamont fa freg, las fedas son pas de bon arrapar, e puèi te lascan los cans e te tiran dessus. Aicí, te balhan la pastèla cada jorn e degun t’emmerda pas. Li an quitament botat la telé. Alara, s’entornar dins la montanha…
Vesetz d’autras possibilitats ?
03 septembre 2008
Forom des langues (II)
Pas cap de responsa a mon messatge sul forom de las lengas (veire aqui). Rai d'aquò, vaqui la seguida...
Adieussiatz,
Contunhi la conversa, emai crenti que siague pas qu’una parlada tot solet. « Monsieur Sicre, y a un type qui nous écrit dans une espèce d’espagnol… ». Tant pièg, contunhi.
I avia ja agut la vòstra « déclaration des droits et devoirs envers les langues », mas aquela l’ai pas trobada enlòc sul oèb. L’assumissetz pas mai ? Aquò seria plan pecat, que l’associacion dels drechs e dels devers, tornada de mòda dempuèi qualques annadas, fasia salivar.
Me siai doncas penjat (sic !) melhor sus vòstra « proposition de nationalisation » (a de ressons del Conselh Nacional de la Resisténcia aquò) que vau ensajar de ne far la sintèsi :
Dins nòstre exagòn, qu’es un espaci politic e istoric autarcic, tant perfach qu’armoniós, cada lenga/culture/identitat (LCI per far lèu) a sempre agut lo son ròtle de tenir. Plan segur, lo ròtle primier es a la carga de la LCI francesa. Las autras LCI de França (« LCI indigènas »), mai que mai l’occitana, son aici per l’irrigar, l’abonir, la faire crèisser.
Aquela polida respartida del trabalh, los jacobins l’an volguda copar. Mesclan tot aqueles : creson que l’establiment de l’òrdre e lo desrabatge de las LCI indigènas son ligats. An pas d’intencions marridas ça que la, puèi que son de republicans. Mancan d’explicacion, pas mai. E los regionalistas/autonomistas que se son colhonats en creire que i avia quicòm mai de possible… Que pegas !
Mas iara tot aquò es plan acabat ! Los occitans (amb los bretons, bascs, alsacians…) avem pus que d’anar portar lo vòstre lum e la nòstra lenga a l’Estat parisenc. Es qu’aquel Estat es una mèna de brava bruta qu’es a esperar qu’òm l’assabenta. Tocat per la gracia d’aquela revelacion, esmogut e mai estrambordat, se va desrevelhar còp sec e cridar Eureka ! Visca la diversitat (perdon, la pluralitat) !
Lo personal politic, la noblesa culturala parisenca, la tecnocracia, ne parlatz pas gaire : benlèu qu’existan, mas son pas qu’accesòris. Ren de veire amb lo pòble (qu’a l’intuicion qu’avetz rason) nimai l’Estat/Republica (qu’a de responsabilitats, que sa mission es de « liberar totas las imaginacions »). Òm se pòt pas perdre dins los detalhs quand òm a França a « tornar pensar ».
Çò seriós es qu’aquela marana de centralisma faguèt fòrça mai degalhs que çò que fasetz mina de creire. La volontat d’arancar la cultura populara tre l’enfança, l’impausicion d’una cultura elitista farlabicada, clavada, e lo mesprès de tota fòrma d’expression populara, mai que mai lo forabandiment de la lenga, an fach de França un desèrt cultural e identitari. I a mai que l’enfant d’imigrat que vòl pas saupre la cultura occitana. L’enfant d’occitan « d’origina » tampauc. Mas ambdòas vòlon pas tampauc saupre la cultura francesa. Se’n foton. La vaqui l’exception culturala francesa vertadièra : una mono-cultura artificiala, una cultura populara completament escanada, una aculturacion acabada. Una pèça laurada que l’a-cultura anglo-saxona a pus que de cobrir.
Es l’òbra de l’Estat francés, o de la Republica, coma voletz. E lo sonatz al nom de sas responsabilitats ? Sabi pas consi ne sortirem, mas serà pas èl que nos va trobar la solucion. Benlèu que, per progression de l’inglès, la fin del monolingüisme es a se sarrar. Aquò poiria plan far tot petar… O alara l’inglés nos servirà de lausa.
Fin finala, participatz a la meteissa nevròsi que la majèr part dels occitans : tre qu’es dich lo mot « Republica » nos vestissem de sòldat. Lo masèl de quatòrze, la falordisa de la guèrra en Algeria, lo fracàs de l’urbanisacion de la annadas seissenta, la desertificacion… Ren nos farà pas lascar. Se faire tratar de marrit republican, puslèu crebar !
Rai d’aquò, Monsur Sicre, fasetz que vos plegar a un exercice que tots los elèits occitans s’i plegueron dempuèi lo temps del rei Cezet : anar far pata mineta a Paris per fins d’existir. Aquela desfacha, la tratatz de pintar en victoria. Cadun se’n tira coma pòt.
Coralament,
Laurenç
Lo Sicre sus sa Proposition de Nationalisation
