23 juin 2009
Strip occitan 11
Avetz benlèu legit que, mercés a una decision dau prefet de Ròse-Aups, se pòt pescar tornarmai dins Ròse. Chau creire que tot çò que nos avian contat, lo PCB e tot aquò, la polucion per 1000 ans, e ben chalia pas qu'esperar una annada per que passe tot solet... Un an de mai, e nos bacarem a Tornon !
12 juin 2009
Sicre encara !
Ai mandat un messatge a la Setmana fa quinze jorns e, quina suspresa, me l'an publicat e mai m'an coregidas las fautas ! Lo vos balhi, es encara sus Sicre (li vau benlèu dubrir una seccion especiala...) :
Dins la Setmana del 28 de mai, Claudi Sicre nos balhava de qué soscar en citar lo paure Meschonnic : « Son las òbras que son mairalas e non pas las lengas » o encara melhor : « Son las òbras que fan las lengas e non pas las lengas que fan las òbras ». Atal, los escrivans poirián quitament crear lo mond a despart de ren. Benlèu qu’eles meteisses an cap de maire ? Ça que la, o sabèm plan que la causida que faguèron Bodon, Delpastre o Roqueta d’escriure en lenga occitana es anteriora a lor òbra, e mai se poiriá dire qu’es creatritz de lor òbra. Per cadun foguèt una causida del sens prigond, tant coma la de Pagnol e Giono d’escriure en francés. Una causida politica, òc-ben.
De segur, amb aquel discors segon lo qual la lenga dèu èstre « despolitizada », fasèm pas que tornar trobar un leitmotiv de Claudi Sicre, fisèl a Castan : lo problèma de las lengas minorizadas seriá un problèma cultural sens cap de ligam amb lo contèxte politic. Aquí un agantacolhon dels bèls, que d’autres (e de començar amb lo felibrige) s’i faguèron prenne fòrça longtemps a. Los centralistas espèran pas qu’aquò, que renonciem al combat, e s’enràbian quand lo sicut tòrna sus l’empont del desbat public.
Solide que la déclaracion sus los devèrs devers las lengas (http://www.declaration-langues-langage.net/) de Meschonnic, que Sicre ne parla dins son article, es un brave momenton de filosofia. Pasmens al nivèl juridic val pas gaire. Ara es aquò que nos fa mestièr : de dreches, de començar amb lo que los nòstres enfants aprengan la nòstra lenga. E un drech, aquò totjorn se conquista dins la lucha politica... Siá capitam, e la lenga occitana aurà encara d’escrivans. Siá fracassam, e totas las obras dels Bodon, Delpastre o Roqueta seràn per ela coma de medalhas sul pitre d’un mòrt.
Paura lenga...
20 mai 2009
Strip occitan 10
Vaqui un tròç de western espaguèti rural a l'occitana (cal fiular per la benda-son) :
12 mai 2009
Un chic de reclama pel "Forom des langues"
Lo "Forom des Langues" se debanarà lo 30 de mai et lo 1er de junh plaça dels Capitols de Toloza. Aquela manifestacion annadièra reverta mai que mai un exercici d'adoracion de la prosa del Claudi Sicre, vertadièr Pic de las Crabiolas de la Pensadissa, filh espiritual del profèta Felix-Marcel Castan, grataire grand de tots los babaus de bòbòs de Naut-Bernat. Per resumir, l’eveniment es una mesa en scèna de la rencontre de las lengas, dins un espaci fòra realitat ont, d’un biais magic, venon sulpic egalas e non-conflictualas. Aquò jol pairinatge de doas d'elas :
- L’occitan, vengut mai qu'una lenga : una filosofia ; e a l'encòp mens qu'una lenga : un eslogan, una escampa, un ambient "cool".
- Lo francés, que lo discors sicrista nos vòl embucar qu'es una lenga coma las autras en França, en tot doblidar que dins la vida vidanta las escana totas. Mas al « forom » es enebit de parlar de conflicte.
Se ne voletz saupre mai, picatz aici. Aqueste còp, podretz constatar que la tièra dels convidats val son pes de castanhas : Michel Alessio, Anne Brenon, Abraham Bengio, Marc Lefur, Adrien Zeller, Eric Orsenna, Jean-Jack Queyranne, Marilyse Lebranchu, Raphaël Confiant, Jean-Luc Mélenchon, Christine Albanel, Hélène Carrère d'Encausse. Dos castanhizats e qualques castanizables, òsca al Sicre ! Al passatge, a el tamben li balham una castanha, o puslèu, un Castan :
Ça que la, maldespièch la veneracion que portam an aquela iniciativa, o devem dire que lo marketing de tot aquò es un chic flaconet. Aqui doncas qualques recomandacions :
- Anar mai luènh sus la dralha de l’utilizacion folclorizada e francimandejada de la lenga occitana. Coma la significacion de « La Capitade » nos sembla de mal capitar pel comun dels tolzans, nosautres prepausam de dire « La Cagade » que lo sens es fòrça mai comprensible. Tanplan, caldriá trapar quicòm mai per « Forom » (Fouroum ? Foirade ?)
- Convidar encara mai de celebritats. Per exemple : lo famós lengüista Jean-Marie Bigard, lo president chinés Hu Jintao, Mirzà lo gos del paure Maurice Druon, Mèstre Capello (poiria tornar faire los juòc de 20 oras sus la plaça), lo magician Gérard Repiapiax (espectacle d’aparicions, desaparicions e multiplicacions de lengas)…
- Reabilitar lo filosòfi Felix Castan, que sola sa grandarassa modestia empachèt que foguèsse conegut coma pensaire New-Age màger del sègle vingt. Qualques accions possibles : desplegar d’un biais permanent lo sèu retrach gigant sus la façada del Capitòli ; tornar batejar La Bastida-Murat dins Òlt « La Bastida-Castan » ; cambiar lo nom de las calandretas en castanhetas ; dissòlvre l’IEO per s’èstre pas convertit a la pensada del mèstre.
Lo monilh de Claudi Sicre
01 mai 2009
Strip occitan 9
24 avril 2009
Grop d'esquèrra del CG 64 : e pan una castanha !
En çò del Partit Socialista francés, i a un cadavre qu’es lo problèma de las lengas minorizadas. E mai s’esperfòrcen de longa de l’amagar, de còps que i a lo còrs cabís pas mai dins lo cabinet e aquí la pòrta que se dubrís...
Es arribat fa pas gaire als elegits socialistas del Conselh general de Pirenèus Atlantics. Per parlar clar : de la part bearnesa del « 64 ». Anem zo, l’an plan ganhada la lor castanha [1] :
Doas lètras del Senher Georges Labazée, conselhièr general de Tèsa, vice-president del Conselh general e president del grop d’esquèrra, son estadas botadas en linha per la CRIDA. Lo tèma : la posicion de son grop a perpaus del biarnés, del gascon e de l’occitan. Lo resultat : una sintèsis « à la socialiste » que s’empetega e vira a la caganha complèta.
La primièra_letra comença coma aquò : « Elegits de pòble, prenem la nòstras responsabilitats… » E un pauc mai luènh : « Sens Republica Laïca tombariam lèu-lèu dins lo totalitarisme… ». Aquò tuba ! Es que lo sicut es dels grèus : los elegits d’esquèra sostenan la grafia dicha classica… Cocanha ! Òm se demanda se fasia mestièr de sonar la mobilisacion generala per quicòm que l’Educacion Nacionala practica dempuèi la lei Deixonne, mas fagam pas lo morre quand d’elegits prenan las lors responsabilitats. Es que ren los fa pas paur an aqueles representants del pòble, que tot s’acaba en citar lo Robert Lafont : « Cal doncas afortir, non pas una subrevivença del bearnés dins lo sèu estat eretat (operacion completament impossible), mas sa promocion novèla, non pas mai coma lenga d’un micro-aparelh d’Estat, mas coma lenga d’un espaci atonomizat democraticament (al delà d’aqueste dessenh que constitua la descentralizacion francesa actuala) : l’espaci occitan. » Fan de puta, « occitan » ! An lascat lo mot !
La seconda_letra nos refreja un bricon. « Las variantas del gascon en general e de la lenga bearnesa en particular son pas eissudas de la lenga occitana e invèrsament ». Sèm plan colhons, qu’aviam comprès lo contrarí ! Ça que la, çò qu’es verai per la lenga o es pas per la grafia (e invèrsament) : « Podem pas que sostenir la grafia occitana normalizada adoptada per l’Educacion Nacionala per çò qu’es de l’escritura. » Of !
Aquela lètra conten una autra pèrla : « Coma desfensors de la laïcitat, insistam d’un biais especial sus la necessitat de desvelopar aquelas filièras [ensenhament biligüe o en imersion] dins l’encastre de l’Ensenhament Public, e de ne daissar pas lo quasi-monopòli a l’escòla privada o associativa ». Es justament a causa de la malvolença de l’Estat que l’iniciativa privada es estada fòrçada de prenne l’iniciativa ! Seriá estat melhor que los socialistas nos expliquèsson s'an una estrategia per bolegar l’Ensenhament Public.
La posicion foirosa de Labazée & Co, ne trapam una debuta d’explicacion dins La Setmana del 9 d’abriu 2009. Dins un article titolat « L’esquèrra non sap pas quina lenga parlar – Bilingüisme, lenga de husta, doble lengatge : lo Partit Socialista qu’ei empatalicat en los ahars de lenga », lo David Grosclaude nos descriu l’equilibre subtil entre los conselhièrs generals socialistas : « Atau, a l’interior deu grop socialista tres elegits que hèn anti-occitanisme qui’s pòt qualificar de primari. Los rapòrts numerics qu’eus balha ua fòrça qui non gausavan pas esperar e los autres elegits d’esquèrra considerant lhèu la causa com segondària, qu’an acceptat de har concessions a aqueths tres. »
Malurosament, aquò te nos dís pas quales son aqueles « anti-occitanistas » e tanpauc çò que los motiva. E puèi, es quicòm de mal creire que solament tres afogats pòscan terrorizar un grop d’esquèrra que compta vingt-e-tres autres sòcis, quitament s’aqueles se’n fotan de la lenga.
Un autre eveniment nos assabenta sus l’ambient aquí dedins : lo 16 de febrièr, a la comission permanenta del Conselh general, los elegits se devian prononçar sus una carta de labelizacion de las grèpias/ninoièras en lenga basca. Patacàs dins lo grop d’esquèrra ! D’un biais normal, los socialistas bascs diguèron de òc, mas çò estranh foguèt la posicion dels socialistas biarnés que tots diguèron de non, levat Christianne Mariette (conselhièra generala de Lescar) que votèt ambe sos colègas bascs, e Guy Mondorge (conselhièr general d’Anglet) que s’abstenguèt. Lo Labazée votèt contra, o benlèu qu'era endacòm mai…
En Mondorge expliquèt son abstencion a Sud_Ouest : « La carta estipula que los emplegats de las estructuras devon èstre bilingües, aitant los que son en contact amb los mainatges, çò que se pòt comprene, coma lo personal tecnic o administratiu. Es aquela condicion constitucionala ? » Tartufa ! Va lor demandar, al Conselh constitucional, çò que pensan del bilingüisme… Mai luènh, lo Mondorge (qu’es tamben sòci de l’Academia gascona…) o lasca tot : « Soi tamben dobtaire envers aquela logica d’una imersion monolingüe. » E òc ! Fin finala, un còp de mai, la lenga que cal aparar es lo francés !
Es evident que son mai que tres los elegits socialistas que vòlon pas d’una politica lingüistica vertadièra en Pirenèus Atlantics. Son pas tant evidentas las lors rasons : jacobinisme, anti-occitanisme, paur del perilh basc… Mas per ren faire, las escampas mancan pas jamai. Mentretant, la lenga creba.
Elegit d’esquèrra fàcia a sas responsabilitats
[1] Los que seguisson lo Prèmi Bèl de la Castanha dempuèi la debuta nos van dire : "Òu ! Mas aquò's pas una castanha !" Lor respondèm que si ! Es l'esculptura d'una vaquèta mòrta de la fèbre catarhala puèi polimerisada. D'un biais prigond, reprensenta la cultura bearnesa nòva de nauta velocitat, lèu a 4 oras de la capitala mercés al TGV. L'òbra foguèt concebuda a Paris, mas lo baston dins lo cuòl de la vaca es de castanhièr 100 de 100 pirenenc. Mecène : RFF.
A prepaus del vòte del 16 de febrièr : Blog de Max Brisson
15 avril 2009
Strip occitan 8
08 avril 2009
Ardecha, Ardecha...
Los ardechés an la lor chançon, sus l'aire dau "Se canta", que se dis "Ardecha". Aquela chançon es un pauc ninèta, una mena d'imne a la glòria de las especialitats culinàrias dau despartament. Rai d'aquò ! La magèr part daus ardechés la sabon, lor agrada de la chantar que, sovent, es la sola escasença que lor resta de parlar la lenga.
Dins la annadas setanta, quauqu'un ne faguèt una varianta mai combativa. Vaqui las doas versions :
(Refran)
Ardecha, Ardecha,
Marvelhós païs
S’as pas vist Ardecha
As jamai ren vist
Dessus la montanha Vèrs Cruas e vèrs Meissa
Lo solèu totjorn Nos van bastir
Li leva l’aiganha Una centralassa
Ben avant miègjorn Nos faràn rostir
La Volana, L’Ardecha L'estiu, la toristalha
L’Oveza surtot Nos ven visitar
S’es pas tròp secha Chaucha nòstra palha
Fai lo sepenton Nos pòt pus quitar
Per faire la biaça Per ganhar sa vida
Li a de bon fotjon Per parlar d'argent
La bona fogassa Anem a la Vila
Se fai a Vernós Qu'es sovent ben luènh
Avèm la calhèta Lo vin e las persjas
Mai de bons gratons Se vendon pas ben
La crica jaunèta E mangem de mèrda
E lo picòdon Que sem europencs
Avèm de montanhas Avèm de montanhas
Que tochan lo ciau Onte i a pus dengun
E de vèrdas planas E nòstra campanha
Per los bons tropèus L'achapta mai d'un
Avèm de chastanhas Crotz dau cementèri
Grossas coma d’uòus Monuments aus mòrts
E de bònas vinhas Nos parlatz d'empèris
Que fan l’òme nòu Nòstre fotut sort
Avèm de rièras Totas las usinas
Plenas de peissons En tren de sarrar
Que chanton dins l’aiga Lo trauc de las minas
La nèit mai lo jorn Nos l'an barrat
Avèm la fialeuse Los qu'anèm querre
Que bat los cocons Per nos ajudar
E la fabriqueuse Lo prefet, lo mère
Per lis amoèiros E lo deputat !
31 mars 2009
Aurian votat FN
Avetz vist la trobalha dels publicitaris del FN ? Jaurès auria votat FN :
Benlèu que conoissetz pas las autras afichas de la campanha, sus lo tèma "fasem parlar los mòrts". En "davant-primièra" La Cabra e lo Lop las vos presentam :
Bon, pareis que los Shadoks son pas vertadièrament de personatges istorics, e mai que la Bardot es pas vertadierament mòrta. Aquò's pas tant grèu, qu'es un concèpte de publicitari !
30 mars 2009
Strip occitan 7
http://louisaliot.over-blog.fr/article-29284544.html
21 mars 2009
Lo francés : quant de mots ?
Del 16 al 23 de març se debana la setmana de la lenga francesa. Ongam an causit de balhar al public detz mots que fagan veire la capacitat del francés d’exprimir l’avenidor. Aquestes "mots per doman" son : ailleurs, capteur, clair de Terre, clic, compatible, désirer, génome, pérenne, transformer, vision.
Vesem aicí que la lenga francesa es un produch de mal vendre qu’acara un problèma d’imatge, puèi qu'a besonh de publicitat, d’una brava campanha marketing per faire plan encapar al monde qu’es pas una lenga endarrieira, pas capabla d’exprimir que d’idèias vielhassas (un patés, qué !), mas una lenga que val còp de la contunhar de parlar al sègle XXI. Vaqui doncas lo francés fòrçat de provar sa modernitat coma quina lenga minorizada que siá... I a de que s'escacalassar !
Per balhar un còp de man a nòstres amics burocratas del ministèri de la cultura que se carpinhan dins lor canton e los ajudar de se dobrir al monde que ven, lor prepausam d’apprendre un bocin d’occitan. De començar ambe detz mots per soscar : vergonha, capbordisa, caganha, cagada, amarum, espelida, reviscolar, convivéncia, amor, estelum.
(sus una idèia raubada a Bojaron...)
http://www.semainelf.culture.fr/
http://www.liberation.fr/culture/0101554784-la-langue-francaise-a-dix-mots
10 mars 2009
Lenga, poder e libertat
« Lo ròtle de l’escòla es de balhar de poder lingüistic al maximum de mainatges ; valent a dire dins la lenga del poder : lo francès. » [1]
Aquela senténcia d’Alain Bentolila, lingüista oficial de l’Estat francés, teorician de l’illetrisme, condamna tot ensag d’ensenhament per immersion. Es interessanta pr’amor es un bon resumit de la pensadassa jacobina prigonda. Lo monoligüisme salvarà l’ascensor social !
Lenga e poder… D’unas lengas son estadas privadas de poder per l’istòria. Per Bentolila, es mai qu’una manca de visibilitat sociala e politica, es quitament una impòtença de complir çò exigit per una lenga moderna :
« L’istòria las aguèsse sollicitadas, probable que serian estadas capables de fargar los mots e las estructuras per ensenhar, dire lo drech, explicar un fenomèn natural. Mas l’istòria las marginalizèt ; l’istòria limitèt lors territòris. Aquelas lengas minorizadas, coma o fan totas las lengas, respondèron d’un biais pertinent als besonhs de comunicacion que lor eran adreçats : a besonhs estreches, mejans lingüistics estreches. » [2]
Las lengas minorizadas serian de lengas que se pòdon aital calificar d’andicapadas. Foguèron victimas d’una mena de traumatisma impossible de reparar : an pas accedit al poder. A causa d’aquela pèca fatala, son de lengas que son mòrtas per anticipacion. Las ensenhar als mainatges seria coma los condamnar, puèi que çò important es de parlar la lenga del poder.
L’avètz comprès, segon Bentolila, la lenga servís de dominar e (mas aquò, pichòts conilhs, es enebit d’o dire) d’èstre dominat. La cal mestrejar per donar òrdre, mai sovent per executar. Aquí doncas lo ròtle de l’escòla : ensenhar la lenga del poder/de l’obesissença.
E pasmens, malgrat la seuna impotença, la lenga nòstra es encara a viure… Malgrat la condemnacion d’una istòria escricha pels vencedors, es pas encara crebada. Tot aquò perque una lenga parla tamben de libertat. Lo senher Bentitola s’engana perque una lenga es mai que de poder, es tamben de literatura. La literatura, lo quicomet que servís pas de ren, que balha ges de poder, mas que fa mestier per alenar, fòrça mai que lo poder.
« Còstasolana esperava los perdigalhs e aquò es la mòrt que venguèt. E la mòrt qu'èra per los perdigalhs serviguèt per el. E los perdigalhs que devián èsser freges a l'uòlh neblat a l'ora que lo solelh trascòla, a nuòch èran encara cauds e vius, e son sang que deviá enrogir las pèiras blavas del gravàs èra encara escondut dins la tenèbra de sas venas e corrissiá jos la pèl a cada còp premsat d'aqueles còrs sarrats coma de ponhs de colèra. Mas las pèiras aguèron sa part de sang roge, lo de Còstasolana, perdequ'èra dich e escrich qu'a aquei jorn lo sacrifici del sang se deviá complir per aquel luòc desèrt de nòstra tèrra jos un cèl morent, e l'alen d'un vent que n'a vist d'autres. Còstasolana vogèt sus lo gravàs tota la calor de sas venas, son sang vengut de l'escuresina del siu còr e coma susprés de tant de lusor e de tant d'espandida rajava doçament sus los ròcs e serpatejava coma un que sap pas ont vai. » (Max Roqueta – La mòrt de Còstasolana – la seguida aicí, mercés la Mela)
Còstasolana esperava los perdigalhs e aquò es la mòrt que venguèt… Eran totjorn vidents los perdigalhs despoderosses a l'ora que lo cassaire poderós s'espetava lo morre. De matin, degun pòt pas preveire cossí s’acabarà la jornada. E qui pòt èstre tant ufanós per pretendre conóisser çò que seran vengudas la lenga francesa e la lenga occitana, al ser d’aqueste sègle ?
03 mars 2009
Strip occitan 6
19 février 2009
Ardecha : un pargue pas tant naturau...
Lo championat 2008 de la castanha es plegat, es temps de dubrir lo championat 2009. Per o faire, lo Prèmi Bèl de la Castanha s’entorna alh païs chastanhièr, lo païs vertadièr de la chastanha :
Es un pelon sens fruch, coma una bocha sans lenga. Un païs desparaulat, o puslèu qu’a chanjat sa lenga per una brava lenga de fusta, un francés de marketing sans gis de gost.
D’efiech, en anant subre lo site del pargue poiriatz creire qu’Ardecha es lo païs de dengun. De paissatges gentes, una natura preservada, un patrimòni architectuau rich : vaqui per la carte postale. Un agendà culturau qu’a gaire de diferéncias embe lo que trobaretz enducòm mai en França : vaqui per lo complexe delh provinciau. De chastanhas a bodre : vaqui per lo terroir. Mas subre lo patrimòmi lengüistic dins aquel caire d’Occitania a la limita de tres dialectes : res de res ! Chau creire qu’Ardecha es venguda un despartament sans lenga, tant vau dire sans òmes.
E pasmens, vejaicí l’engajament que figurava dins la charta delh pargue de 1992 (pagina 37) :
« La langue occitane présente un intérêt particulier sur le territoire du Parc Naturel Regional des Monts d’Ardèche car les parlers, encore bien présents, sont représentatifs de la diversité dialectale du département de l'Ardèche. L'Institut d'Etudes Occitanes fédère les principales associations de promotion de la langue régionale. Le Parc participe à la mise en valeur des travaux et animations sur ce thème. »
Se poiria dire : los fondators del pargue an daissat una plaça per la lenga e las associacions occitanistas, tallament feblas alh nòrd de la linha ca/cha, son estadas pas fotudas de la prendre. Alara la lenga seriá pas qu’un problema d’associacions ? Seriá pas digne d’èstre una question publica vertadièra ?
Mai probable que los gestionaires delh pargue an chausit de daissar la lenga de caire. Pensèron segurament : se nos volem desvelopar, faire montar de toristalha per lhor vendre de produches derivats de la chastanha, nos chau pas cargar d’aquela vielhariá. Puslèu que d’enrasigar lo lhor projècte dins una identitat, lhor agradèt melhor de franchimandejar vergonhosament.
Es que l’occitan fa tacha, l’occitan fa paur, l’occitan fa cagar, l’occitan paga pas gaire. La resulta es aquò : un bronze-cuòu version rurala. E i avia pas un autre chamin ?
De legir : Le parler bas-vivarois de la region d'Aubenas
08 février 2009
Strip occitan 5
Aquel es per Maime e la Darbonèta :
A Sant-Marcèl, las filhas polidas an pas de pel a l’uèlh...
