13 novembre 2009
Strip occitan 17
09 novembre 2009
Jornada de la bravetat
Divendre 13 de novembre serà la jornada internacionala de la bravetat. Los potents son pregats d'èstre braves amb los que son mai febles.
08 novembre 2009
Donar la man
Vaquí una bafolha qu'ai mandada a la Setmana (lo jornal) :
Dins l’edicion de l’endeman del passacarrièra de Carcassona, demandavetz : « Quinas accions pensatz que serián necessàrias ara ? ». La question çaquela la podèm pas destacar d’una autra : « De qué volèm ? ».
Lo triste debat sus l’identitat nacionala francesa nos rapèla la clarvesença de Robert Lafont quant escrivia qu’avia paur « que la fin de França – totei lei Nacions-Estats son mortals - se faguèsse pas sens una recession de çò que li demòrra de democràcia, sens que se rebussèsse en percebènt sa fin » (« Entre dos milenaris » p 31 – IEO Edicions – 2009). D’efièch, cal gaire de temps per se mainar qu’aquela famosa identitat nacionala es pas mai qu'una trèva qu’es a perdre tota consisténcia : un repapiatge bufèc sus l'istòria, un territòri que las termièras s’escafan, e la certituda qu’ara lo destin de cadun es endacòm mai, amb Euròpa e la resta del monde. A la fin çaquela, lor resta totjorn aumens un argument : çò que definís l’identitat francesa es… La lenga francesa, de segur ! Aquò te plega la discuta d’un biais quitament magic, e alara nos resta pus que d’escotar, un còp de mai, la sansònha dels encensaires del monolingüisme.
Aquí lo verolh ultime del nacionalisme francimand. Se lo volèm copar, de segur que se devèm aligar amb las autras « lengas de França ». Pasmens devèm anar mai luènh, pr’amor la cresença tarrible que combatèm es que, per èstre digne d'èstre ciutadan, cal abandonar sa cultura. E doncas serà necite que donem tamben la man a las autras lengas, las que son dins la talvèra amb nosautres : las lengas de l’imigracion. O sabi plan qu’aquela idèia ne rebuta mai d’un, pr’aquò se volèm faire de la nòstra lenga una lenga d’avenir, podèm pas qu’èstre coërents duscas a la fin : cal que cada jovent, que sià occitan, cabile, breton o bambarà, pòsca accedir a sa cultura per fins d’ i causir liurament çò que li fa mestièr per se construire, sens que l’Estat o causisca per el.
02 novembre 2009
Lo debatàs
19 octobre 2009
Strip occitan 16
08 octobre 2009
Strip occitan 15
Vos remembratz benlèu que lo govern nos a promés una lei sus las "lengas regionalas" per 2009. Bon, aquesta annada serà lèu plegada e pasmens degun vei pas ren venir...
01 octobre 2009
Strip occitan 14
Las regionalas se sarran...
Ren es pas estat inventat : legissetz aquel article de Montpellier journal (març 2009).
26 septembre 2009
Strip occitan 13
Volèm "Los Fuocs de l'Amor" en occitan !
23 septembre 2009
Lemming
Lo lemming es un rosegaire pichon que se rescontra dins la tondrà al nòrd del cèrcle polar. A una forradura espèssa e una coa corteta. Manja de raices. L’invèrn, se cava de galarias dins la nèu. De costuma viu solet, levat quand s’acobla. E coma tots los rosegaires, se pòt multiplicar lèu-lèu se las condicions son bònas.
E ben, pas de qué de ne faire una limonada m’anatz dire. Ça que la, un fenòmen estranh fa de la bestiòla una mena de vedeta. De còps que i a, los lemmings s’acampan e migran per milierats, puèi se van jetar d’un bauç dins la mar. Las teorias per o explicar mancan pas…
L’autoregulacion de l’espècia : Quand la pression demografica ven tròp importanta, los lemmings se suicidan per faire baissar la populacion. Es un comportament instinctiu d’un civisme remirable. Ça que la, aquela teoria nos ditz pas perdequé a d'unes lor agrada mai de demorar dins lor trauc. D’associals, segurament.
Lo GPS destracat : Los lemmings an una carta de navegacion integrada dins los gèns e la seguisson dempuèi de milions d’annadas sens jamai se mainar dels cambiaments del terranh. De bauces se fòrman e de mars aparéissan, pasmens los lemmings servan totjorn lo meteis parcórs.
Lo viatge cap a Sirius : Los lemming se jetan dins l’aiga per fugir la fin del monde e jonher l’estèla Sirius, aprèp que cadun ajá balhat sa carta blava amb lo còdi al Lemming Grand, lo qual partirà lo darrièr.
« It’s time to move* »: Los lemmings aprofechan un plan d’accompanhament a la mobilitat que dèu far espelir una dinamica colectiva, per fins d’aténher una performança d’equipa optimala en tot desvelopar confiança e productivitat. Es atal que se jetan dins la mar d’un biais qu’es vertadierament una capitada de grop. (* nom del darrièr plan de mobilitat a France Télécom).
Los productor mantenon la pression : Los productors de lemmings an decidit d’escampar lor produccion per protestar contra las baissas dels cors.
Lo despart de l’Iron Man : L’Iron Man es un triatlon annadièr que commença amb una nada de 3,8 km, puèi contunha amb 180 km a biciclèta e s’acaba amb un maraton (42,195 km). Cal plan dire que, duscas ara, dengun a pas encara vist un lemming sus una biciclèta.
Una farlabica vergonhosa : Cap de lemming s’es pas jamai jetat dins l’aiga ! Son d’animals fòrça rasonables, que crénhan l’aiga freda. La legenda del suicidi collectiu ven d’un reportatge tornat dins las annadas cinquanta per la societat d’una famosa mirga de las aurelhas redondas. De fach, t'an jetats los paurets dins lo voide per los pòder filmar jos mantuns angles. Fa pas gaire, un collectiu de lemmings decidèron d’aviar una procedura per faire condamnar lo Mickey.
14 septembre 2009
Strip occitan 12
17 août 2009
Lo conse e la Sijanòta (3)
[Resumit dels episòdis 1 et 2 : Lo novel conse vòl que la populacion conesca qu'es un crane desfensor del servici public. De qué far ? Fotre defòra los calandrons, de segur !]
L'afar es plegat. La lauseta,
Emai la trobetz manhagueta,
Te li van calmar lo bresilh
Amb un brave còp de fusilh.
Pasmens, çai o endacòm mai,
L'arbitrari caça jamai
Sens se cargar una masqueta
Qu'acapte sa missanta tèsta.
"Sabetz que la securitat
Es la mèuna prioritat,"
Çò ditz lo conse a la polalha
Que li servís de conselalha,
"Aqui dessùs, la Calandreta,
Per parlar clar, es gaire neta :
Dins lo local, i a de dangièrs
Qu'an mancats los quites pompièrs ;
Es quicòm que se pòt ni veire,
Ni explicar. Me devètz creire !
(Disi res del perilh moral
De parlar coma un animal)
Figuratz vos qu'un calandron
S'escaraunhe lo genolhon,
Los parents serián plan capables
De ne nos rendre responsables...
Nos anam pas daissar bicar :
Defòra los anam ficar !"
E lo conselh municipal
Benesís lo polit trabalh ;
Son d'elegits que sens dilèma,
Sens i veire ges de problèma,
Sens lagrimas e sens remòrs,
Votarián per lor pròpia mòrt.
De seguir...
07 août 2009
Lo conse e la Sijanòta (2)
[Contuniam amb lo nòstre fulheton de l'estiu. Resumit de l'episòdi 1 : un conse tot nòu arriba a l'ostal de comuna de Sijan...]
Lo novel conse s'es tancat
Dins son sèti, e a soscat.
"Manqui d'idèias, es pas un drama :
Ai ganhat sens cap de programa...
Mas o van veire a Sijan :
Soi un crane republican !
Una tactica vau metre al punt."
E sòna lo primièr adjunt
Lo primièr adjunt, a de bon,
Es pas la mitat d'un colhon.
"Roger ! çò ditz, la Calandreta,
Li anam copar la cambeta,
Car nòstra escòla comunala
Acara una risca fatala
Per en causa d'aquela clica
Que te li panan la practica.
Òm nos parla de tolerança...
Rai d'aquò ! Aquí sèm en França !
De plaça n'i a, en Republica,
Son que per l'escòla publica.
O sabèm, darrièr l'occitan,
S'amagan los del Vatican,
Los fons de pension de Florida
E mai la man de l'Atlantida.
Plega nos aquela pagalha
Que nos mena dins la muralha !
Faràs, pel servici public,
Un acte fòrt e simbolic.
Atal, per aqueles pebrons
Qu'enfantèron de calandrons,
I aurà pas mai d'escampa : tot
Lo monde, zo ! Dins lo mamot !"
De seguir...
02 août 2009
Lo conse e la Sijanòta (1)
[Començam ara un long (enfin, veirem ben) poèma del genre epic e de las rimas aproximativas. Cap de semblança es pas fortuita]
Dins la vilòta de Sijan,
En mai de zebres e d'elefants,
D'un estanh, d'un fum de molins
Que fan de sòus amb lo marin,
En mai d'una gendarmerie
E d'una còla de rugbí,
I a una escòla Calandreta,
Eroïna de l'istorieta.
Per fins que lo mainatge aprenga
La libertat emai la lenga,
Son de parents dins lo canton
Que lor escòla la vòlon
Associativa e laïca.
Pas de qué clavar la botica ?
Çò pensatz. Vos enganatz plan :
Ubu fa conse de Sijan
Las eleccions municipalas
A Sijan son jamai banalas.
Per veser passar la savonèta,
Lo public paga la bilheta.
En 2008, per la campanha,
Bravament calfèt la castanha :
De listas n'i aguèt a bodre,
L'elector aguèt de que mòldre.
Entre "L'avenir per Sijan",
"D'abòrd Sijan", "Sijan doman",
"Sijan per davant per darrièra"
E ne doblidi dins la tièra...
Caliá plan sortir un ganhant
E se'n tornar laurar lo camp.
Foguèt "Sijan a la ramassa"
...Voliái dire : "Sijan amassa"
De seguir...
22 juillet 2009
Una castanha 10 ans après
Fa detz ans e qualques jorns, lo 9 de julhet 1999, Libération publiquèt una tribuna titolada delicadament « Le dérisoire débat sur les langues régionales occulte des questions bien plus importantes pour l'avenir du pays. Ne perdons pas notre temps. » L’autor, especialista en avenidor del país, era el meteis sus la dralha d’un bel avenidor. Aquel aniversari es l’escasença de li balhar una castanha retrospectiva :
L’article començava coma aquò : « La carta [europenca] de las lengas regionalas prendrà pas lo camin del Congrés de Versalha. Atal la Constitucion escaparà a una revision de mai. E ben, aquò val melhor ! » [NDLCabra : França aviá signada la carta lo 7 de mai 1999 ; pasmens, per en causa del blocatge del Conselh Constitucional, la ratificacion auriá necessitada una modificacion de la Constitucion que foguèt pas aviada].
Mai luenh : « La question de las lengas regionalas, que degun amenaça pas en França, es, pel nòstre païs, un subjècte sens cap d’importància. » E pasmens, « Sembla que tot lo monde se foguèsson precipitats coma de golards sus aquela problematica de las lengas regionalas, » çò que pòt pas èstre que la marca d’ « una societat qu’obsedís la nostalgia del passat e que s’engana en se refortir dins sas petas » (en v.o. « dans ses frilosités »).
E per plan clavar la discuta : « Amb aquel afar un chic derisòri, lo debat (…) se ten entre los qu’agachan l’avenidor amb sas prioritats e los autres, que penson que França a de temps de pèrdre en se passejar dins lo passat. »
L’article contenia qualques contradiccions que sembla que l’autor, pres per una tan nòbla fotra, se n’es pas mainadas :
- Se la question de las lengas regionalas es un problèma fals, puèi que degun las amenaça pas, la question de la Francofònia, èla es un problèma vertadièr, puèi que lo francés es amenaçat : « Los quebequeses, per los quales aquela bastesta es una question de vida o de mòrt, devon agachar nòstre debat sus las lengas aujolencas amb desconsolacion. » Aicí Fillon nos desconsola, sens daussar pas de nos dire perdequé d’unes los cal sauvar e los autres pòdon crebar.
- Lo Fillon tròba que lo vielh clivatge jacobins/girondins, reviscolat per aquel debat, es completament caricatural… Çò que te l’empacha pas d’agantar los arguments mai pècs de la jacobinaha : « Primièr, la joventut dèu mestrejar la lenga francesa Es una question d’integracion republicana, mentre que l’illetrisme e l’analfabetisme persistisson fòrça en França. » Educar, aquò comença en desrabar lo patés. As parlat de clivatge ?
- Concluís en dire que l'oposicion es ara entre los que vòlon balhar a França « las aisinas per se projetar de cap al monde exterior » e los que « penson que lo nòstre interior es un monde en se ». Dins sa retorica, se compren qu'aquel "nòstre interior" es França. Ço fosc aquí dedins es que nos a declarat mai naut que « l’estructura d’identificacion mai adeqüata, mai portaira d’avenidor, es la nacion ». La nacion, es a dire ren de mai que lo sièu interior.
Ara fa un parelh d’annadas que lo Fillon trèva los corredors de Matinhon. Los media li an fargada una renommada de depressiu, patiràs d'aquel sadic de president. Pecaire ! Sembla puslèu qu’aguèssem aicí sonque las doas figuras costumièras de l’Estat francés : lo cesarisme politic amb Sarkosy e lo centralisme tecnocratic amb Fillon. Lo segond servís de chaval al primièr.
Fin finala, l’actitud de Fillon es de las classicas per un òme d’Estat francés. La concepcion de la cultura coma un mejan d’afirmacion del poder central e la desfisénça devers tota mena de cultura populara. Lo mesprés de çò estrangièr a París (manca quand ven de Wall-Street) amagat darrièr la pretension a l’universalitat. La paur de la populassa e l’angoissa que prenguèssem la paraula.
Cap e clavel
05 juillet 2009
Apprends l'occitan !
Dins una letra qu'es estada publicada dins La Setmana, Jaume Còsta plaideja per una vision mai dinamica de l'aprentissatge de l'occitan. Desvolopa son vejaire aicí : "Lo jorn que podrem prepausar un racònte federator, que done enveja au monde de se dire 'tè, ieu tanben vòli faire partida d'aqueu moviment, perqué me parla, perqué es cool, perqué ai enveja d'estre identificat coma membre d'aquela comunautat' e non pas 'voli aprene l'occitan perqué es la lenga de meis aujous, perqué es important que si perde pas', aurem ganhat quicom..."
De segur que servís de ren de dire a un jovent : te cal aprenne l'occitan qu'es la lenga del pepin (mai que mai quand lo quite pepin se'n fot). Alara cal trapar quicòm mai : aprene l'occitan te farà sortir del tropèl, aquò te donarà lo nhac...
E perqué pas ?
.
